تبلیغات
حرف رسا - رابطه ی دین با آزادی

حرف رسا
 
رابطه دین باازادی

علامه مصباح:


سوال: گروهی چنین پنداشته اند که آزادی اصل و مقدم بر هر چیزی و از جمله دین است. زیرا اگر دین را اصل بدانیم و آزادی را پرتوی از آن، به هنگام پذیرش دین آزاد نخواهیم بود. به عبارت دیگر، پذیرش اصل دین ـ مانند هر کار اختیاری دیگر انسان ـ وقتی ارزشمند و مستلزم اجر وثواب الهی است که ازادانه و از روی اختیار باشد؛ واگر آزادی را فرع وجایگاه آن را بعد از دین بدانیم، لازمه اش آن است که به هنگام پذیرش دین ازاد نباشیم ودر نتیجه عمل ما هم عاری از اختیار می­گردد. درحالی انتخاب دین باید ازادانه صورت گیرد وایمان، به عنوان یک عمل اختیاری که ریشه در ژرفای قلب آدمی دارد، چیزی نیست که با زور و اجبار بتوان بر کسی تحمیل کرد و از همین رو خداوند هم در قرآن کریم می­فرماید:«لا اکراه فی الدین قد تبیّن الرشد من الغی»(2) بنابراین، آزادی اصل ومقدم بر دین است و اساسا وجود و اعتبار دین در پرتو دین آزادی معنا پیدا می­کند.



حال که جایگاه آزادی قبل از دین است و دین زاییده و محصول آزادی است، دین هرگز نمی تواند آزادی را محدود کند؛ چرا که هیچ نتیجه و فرعی نمی تواند اصل واساس خود را در بند کشد وبا این کار اعتبار خود را نیز از میان بردارد. بنابراین، افراد در محیط های دینی باید از نهایت آزادی برخوردار شوند و احکام و قوانین دینی حق محدود کردن آزادی ها را ندارد.


                        


پاسخ: بخشی از استدلال فوق سخن حقی است و بخش دیگر سفسطه ایی بیش نیست که با اندک تاملی قابل شناسایی است. قسمت اول استدلال پیش گفته، که انتخاب دین را در فضا و شرایطی آزاد قابل قبول و ارزشمند معرفی می کند و در تایید آن به آیه «لا اکراه فی الدین» تمسک می جوید، سخنی موجه می باشد؛ اما قسمت دوم استدلال که در ادامه است وچنین وانمود می کند که حتی بعد از پذیرش دین باید آزادی چنان محفوظ باشد که مقررات دینی هم نتواند گزندی به آن برساند، مغالطه ایی بیش نیست.



برای روشن تر شدن مطلب باید گفت: در این استدلال بین دو مرحله و دو مقام از آزادی خلط شده است: یکی آزادیِ قبل از گزینش دین ودوم آزادی بعد از گزینش دین. آن آزادی که شرط اختیار و قدرت انتخاب است منزلگاهی قبل از دین دارد و بدون آن گزینش آزاد منتفی خواهد شد. اما آزادی بعد از پذیرش دین، در چارچوب دین و محدود به حدود دینی خواهد بود. به عبارت دیگر، بعد از آن که انسان آزادانه دین را انتخاب کرد، مجموعه دین اعم از امور اعتقادی و دستورات عملی را نیز پذیرفته است و به لوازم این پذیرش که عمل و راه پویی در قالب این اعتقادات و فرامین عملی استگردن نهاده، آزادانه خود را تابع اوامر و نواهی خداوند متعال ساخته است.



نظیر این مسأله در بسیاری از امور زندگی انسان ها نیز اتفاق می افتد. به عنوان نمونه افراد آزادانه و با گزینش خود به استخدام نیروهای نظامی و انتظامی در می آیند، اما بعد از استخدام شدن و پذیرفتن آزادانه قوانین ومقررات حاکم بر نیروهای مذکور، حق تخطّی از قوانین و مقررات را ندارند و نمی توانند به هر گونه ایی که خود خواستند تصمیم بگیرند.





طبقه بندی: فرهنگی، 
برچسب ها: رابطه ی دین با آزادی، آیت الله مصباح،  
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 19 خرداد 1392 توسط حبیب رسا